Dyskryminacja oznacza nierówne oraz niesprawiedliwe traktowanie ludzi lub grup, oparte na pewnych cechach, zwanych cechami chronionymi.
W Norwegii prawo zapewnia ochronę m.in.przed dyskryminacją ze względu na: pochodzenie etniczne, kolor skóry, język, wyznanie, orientację seksualną, tożsamość płciową, płeć, wiek, niepełnosprawność, ciążę oraz status rodzicielski. Obejmuje to także kwestie socjoekonomiczne oraz wygląd zewnętrzny. .Niezastosowanie się do tych zasad może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi, wynikającymi z przepisów Ustawy o równości oraz zakazie dyskryminacji (Likestillings- og diskrimineringsloven, LOV- 2017-06 -16 -51).
Wśród kluczowych przepisów Ustawy wyróżnić można następujące paragrafy:
§ 6 – zakaz dyskryminacji ze względu m.in. na płeć, etniczność, religię, orientację seksualną, niepełnosprawność, wiek; pojęcie dyskryminacji obejmuje bezpośrednie i pośrednie działania
§ 12–13 (Diskrimineringsnemnda- Norweska Komisja ds. Dyskryminacji) – organ , który może nakładać:
- tvangsmulkt (kary pieniężne), jeśli nakazy nie są wykonywane
- naprawcze środki (stopp, endringer) i przyznawać odszkodowanie za straty ekonomiczne i zadośćuczynienie („oppreisning”)
§ 39 – przewiduje sankcje karne (grzywny lub do 3 lat więzienia) w przypadku rażących, zorganizowanych naruszeń popełnionych przez co najmniej dwie osoby, szczególnie na tle etnicznym lub religijnym
Dyskryminacja może występować w różnych formach.
Może przejawiać się poprzez nierówne traktowanie osób na podstawie ich rasy, płci, wieku, orientacji seksualnej czy wyznania. Istnieją także inne typy dyskryminacji, takie jak społeczna (np. marginalizacja), ekonomiczna (utrudnienia w dostępie do zatrudnienia) oraz psychologiczna (przemoc słowna lub emocjonalna). Warto zauważyć, że te formy mogą się ze sobą łączyć i tworzyć bardziej złożone sytuacje naruszenia praw człowieka.
Wśród rodzajów dyskryminacji wyróżnia się trzy kluczowe formy, a są to:
- Dyskryminacja bezpośrednia
Odnosi się do przypadków, w których osoba doświadcza gorszego traktowania wyłącznie z powodu swojej specyficznej cechy.Przykładem może być sytuacja, w której osoba z polsko brzmiącym nazwiskiem nie zostaje zatrudniona, mimo że posiada odpowiednie kwalifikacje. Badania pokazują, że osoby z „nienorweskim” nazwiskiem muszą przesłać znacznie więcej CV, aby otrzymać zaproszenie na rozmowę kwalifikacyjną.a.
- Dyskryminacja pośrednia
Dyskryminacja pośrednia zachodzi, gdy zasady lub praktyki, które wydają się neutralne, w rzeczywistości sprzyjają niektórym grupom i wykluczają inne. Na przykład, obowiązek posiadania zaawansowanej znajomości języka norweskiego na stanowiskach, gdzie dominującym środkiem komunikacji jest angielski, ilustruje ten problem.W rezultacie wyklucza się migrantów, którzy mają podobny potencjał, lecz krótszy okres nauki język
- Dyskryminacja systemowa
To problem głęboko zakorzenionych nierówności w instytucjach oraz strukturach społecznych. Przykładem mogą być system edukacji, rynek pracy czy dostęp do usług zdrowotnych.Często jest trudna do zauważenia na pierwszy rzut oka, ale prowadzi do gorszych perspektyw życiowych dla różnych grup społecznych.
Dyskryminacja w codziennym życiu – przykłady z rzeczywistości
Migrantka z Polski zauważa, że pomimo długiego doświadczenia zawodowego, jej współpracownicy traktują ją lekceważąco, a jej akcent staje się powodem do żartów.
Osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim nie ma możliwości wejścia do lokalu usługowego z powodu braku podjazdu, mimo że prawo nakłada taki obowiązek.
Senior jest pomijany przez lekarza, który rozmawia jedynie z jego młodszym opiekunem, zupełnie ignorując osobę starszą.
Osoby transpłciowe często muszą wielokrotnie wyjaśniać swoją tożsamość w instytucjach publicznych oraz służbie zdrowia, ponieważ system nie akceptuje ich dokumentów.
Rodzaje dyskryminacji
Rasizm
Dotyczy uprzedzeń ze względu na kolor skóry, pochodzenie lub narodowość. Objawia się m.in. w formie stereotypów, segregacji mieszkaniowej, brutalności policji czy odmowy wynajmu mieszkania osobom z imigranckim pochodzeniem. W Norwegii problem ten potwierdzają raporty LDO i Rådet for menneskerettigheter.
Seksizm
Kobiety w Norwegii nadal zarabiają średnio 12% mniej niż mężczyźni na tych samych stanowiskach. Są też słabiej reprezentowane w zarządach firm i na wyższych stanowiskach w sektorze publicznym. Seksizm może przejawiać się także w lekceważącym języku, szklanym suficie (metafora, która opisuje niewidzialną barierę utrudniającą awans zawodowy, szczególnie dla kobiet, ale również dla innych grup społecznych) czy molestowaniu.
Ageizm
Dotyczy dyskryminacji ze względu na wiek – zarówno osób starszych, jak i młodszych. Osoby po 55. roku życia mają znacznie mniejsze szanse na zatrudnienie, mimo kwalifikacji. Młodzi natomiast często są niedoceniani i traktowani jako „niedojrzali” do odpowiedzialnych ról zawodowych.
Ableizm
To uprzedzenia wobec osób z niepełnosprawnościami. Choć Norwegia wdrożyła konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, rzeczywistość często nie spełnia tych standardów. Brak podjazdów, niedostosowana komunikacja publiczna czy brak dostępu do edukacji – to tylko część problemów.
Homofobia i transfobia
Dotyczą osób LGBTQ+. Mimo że Norwegia ma jedno z najbardziej postępowych praw dotyczących osób LGBTQ, to przemoc słowna, wykluczenie rodzinne i problemy w miejscu pracy są nadal powszechne. Według FRI – Foreningen for kjønns- og seksualitetsmangfold osoby transpłciowe częściej spotykają się z nękaniem i dyskryminacją niż osoby cispłciowe.
Klasizm
Odnosi się zarówno do zamożnych, jak i ubogich, ale najczęściej dotyczy osób z niższym statusem materialnym. Klasizm przejawia się wtedy jako uprzedzenia wobec osób żyjących w ubóstwie, korzystających z pomocy społecznej czy nieposiadających stałego zatrudnienia. Takie osoby są często stygmatyzowane i obarczane winą za swoją sytuację.
Fatfobia
To uprzedzenia wobec osób z nadwagą lub otyłością. Objawia się w gorszym traktowaniu w służbie zdrowia, pracy i mediach. Osoby z większą masą ciała często spotykają się z zakładanym brakiem kompetencji czy lenistwem – mimo braku realnych podstaw.
Zobacz. Zrozum. Zmień.
Dyskryminacja może przybierać bardzo różne formy – od jawnego wykluczenia po subtelne mikroagresje, które trudno nazwać, ale które zostawiają ślad. Dlatego ważne jest, by być uważnym na to, co mówimy, jak reagujemy i jak traktujemy innych – także tych, którzy różnią się od nas pod względem pochodzenia, wyglądu, statusu czy przekonań.
Nie musisz być ekspertem, żeby zacząć działać. Wystarczy otwartość, uważność i gotowość do słuchania innych. Razem możemy tworzyć społeczeństwo, w którym każdy czuje się widziany, bezpieczny i traktowany z szacunkiem.
Zachęcamy do czytania innych materiałów i udziału w warsztatach oraz wspólnego budowania przestrzeni opartej na równości i szacunku.
Jeśli chcesz podzielić się swoją historią, zadać pytanie lub zaangażować się w działania – skontaktuj się z nami: oslo@beatuscras.no
Autorka artykułu: Monika Sikorska
Tekst powstał w ramach projektu realizowanego przez Beatus Cras – „Diskriminering – det må vi snakke høyt om”, dofinansowanego przez Integrerings- og mangfoldsdirektoratet (IMDi).
Artikkelen er laget som en del av prosjektet gjennomført av Beatus Cras – «Diskriminering – det må vi snakke høyt om», med støtte fra Integrerings- og mangfoldsdirektoratet (IMDi).
